Szybujące ceny paliwa spędzają sen z powiek przewoźnikom drogowym. W rozmowie z Radiem ZET głos w dyskusji na ten temat zabrał prezes ZMPD Jan Buczek.

– W Polsce ceny paliw w coraz większym stopniu nie są kształtowane przez mechanizmy rynkowe, lecz przez decyzje polityczne państwowego monopolisty. Niestety, skutki takiej polityki są bardzo odczuwalne dla całej branży – powiedział prezes Jan Buczek. Przypomniał, że w przeszłości mieliśmy już przykłady sytuacji, w których ceny na polskich stacjach wyraźnie odbiegały od realiów światowego rynku. – Dziś obserwujemy podobne zjawisko. Kiedy na światowych rynkach spadają ceny baryłki ropy, nie przekłada się to w adekwatny sposób na ceny paliw na naszych stacjach. Powstaje więc uzasadnione pytanie, komu i czemu służy utrzymywanie tak wysokiego poziomu cen oraz kto ostatecznie czerpie z tego korzyści – stwierdził Jan Buczek.

Transport drogowy strategicznym elementem bezpieczeństwa kraju

Przypomniał, że w każdym państwie transport drogowy jest niezwykle istotnym elementem gospodarki i bezpieczeństwa, a w takim państwie jak Polska, narażonym na różnego rodzaju ryzyka – w tym ryzyka militarne, przed którymi nasi politycy niezmiennie nas ostrzegają – jego znaczenie jest wręcz strategiczne. – Dlatego należy dziś zapytać rządzących: czy polski transport drogowy jest w ogóle uwzględniany w planach państwa na wypadek kryzysu, w tym kryzysu militarnego? Czy państwo widzi w polskich przewoźnikach strategiczny zasób, który w sytuacji zagrożenia będzie potrzebny do zapewnienia ciągłości dostaw i funkcjonowania gospodarki? Czy może zakłada się, że w razie kryzysu z powodzeniem zastąpią nas przewoźnicy ze Wschodu lub innych państw? – pytał prezes ZMPD.

Podkreślił przy tym, że dzisiaj przewoźnikom zza wschodniej granicy stwarza się niemal nieograniczone możliwości wykonywania przewozów. Co więcej, również instytucje unijne w wielu przypadkach sprzyjają przewoźnikom, którzy w sposób nieuprawniony konkurują z nami na europejskim rynku. Nasi rządzący komunikują nam swoje zaangażowanie, ale niestety za tymi deklaracjami nie idą oczekiwane przez nas efekty.

Inni jeżdżą, my walczymy o przetrwanie

– Polska branża transportowa jest dziś jak wyspa. Wokół nas konkurenci z powodzeniem obsługują procesy handlowe i kooperacyjne na rynku międzynarodowym, podczas gdy polscy przewoźnicy każdego dnia walczą o przetrwanie – podkreślił Jan Buczek. – Jednym z najpoważniejszych problemów są najwyższe, w porównaniu z naszymi konkurentami z Europy Środkowo-Wschodniej, koszty zatrudnienia kierowców. Co istotne, koszty te nie są wyłącznie efektem działania mechanizmów rynkowych, lecz w dużej mierze wynikają z decyzji regulacyjnych i politycznych – dodał Jan Buczek, który bezpośrednio odniósł się do galopujących cen paliwa.

Zleceniodawca wybierze najtańszego przewoźnika

– Poza kosztami osobowym, kulą u nogi jest też drożejące paliwo. Jeżeli diesel będzie kosztował 10 zł za litr, staniemy się jednym z najdroższych uczestników rynku transportowego w Unii Europejskiej. W takiej sytuacji zleceniodawcy będą omijać polskich przewoźników szerokim łukiem.Oczywiście firmy transportowe będą próbowały podnosić ceny frachtów, ale musimy mieć świadomość, że rynek ma swoje granice. Zleceniodawca wybierze tego przewoźnika, który zaoferuje konkurencyjną cenę. Jeśli polska firma będzie wyraźnie droższa od firmy z Litwy, Czech, Rumunii czy Węgier, to zlecenie po prostu trafi do konkurencji – nie ma złudzeń prezes ZMPD. Jeżeli ceny paliwa wzrosną w większym stopniu w innych państwach Europy niż w Polsce, być może uda nam się utrzymać konkurencyjność. Jeżeli jednak Polska, chcąc ograniczyć turystykę paliwową, stanie się krajem o najwyższych cenach paliwa w regionie, to polskie firmy nie będą w stanie utrzymać się na europejskim rynku.

CPN korzystny tylko dla indywidualnych odbiorców

Na pytanie dziennikarza Radia ZET o program CPN („Ceny Paliwa Niżej”), prezes ZMPD przypomniał, że było to rozwiązanie korzystne przede wszystkim dla odbiorców indywidualnych, którzy ponoszą koszt paliwa w cenie brutto. Wytłumaczył słuchaczom, że w przypadku przedsiębiorców transportowych sytuacja wygląda inaczej – przewoźnik rozlicza VAT, dlatego czasowe obniżenie jego stawki nie przekłada się w praktyce na rzeczywiste zmniejszenie kosztów prowadzenia działalności. Branża transportowa potrzebuje więc instrumentów, które będą oddziaływały bezpośrednio na koszty ponoszone przez przedsiębiorców. Jednym z takich rozwiązań mógłby być częściowy zwrot akcyzy zawartej w cenie paliwa dla profesjonalnych przewoźników drogowych, na wzór mechanizmów funkcjonujących w wielu państwach europejskich.

Dla przewoźnika kluczowy jest koszt netto paliwa

– Dla przewoźnika kluczowa jest bowiem nie cena paliwa widoczna na pylonie stacji, lecz jego rzeczywisty koszt netto. Jeżeli chcemy realnie wspierać konkurencyjność polskiego transportu, instrumenty pomocowe powinny być konstruowane właśnie z tej perspektywy – powiedział Jan Buczek, dodając przy tym: – Jeżeli możliwości bezpośredniego oddziaływania na ceny paliw są ograniczone, potrzebne są inne instrumenty, które pozwolą przynajmniej częściowo zrekompensować przewoźnikom rosnące koszty prowadzenia działalności. Jednym z takich rozwiązań może być częściowy zwrot akcyzy od paliwa wykorzystywanego w profesjonalnym transporcie drogowym. Innym – ograniczenie wybranych obciążeń fiskalnych i administracyjnych ponoszonych przez przedsiębiorców transportowych. Jeżeli nie możemy obniżyć jednego z najważniejszych kosztów działalności, powinniśmy szukać innych miejsc, w których państwo może realnie zmniejszyć presję kosztową na przedsiębiorców – podkreślił prezes ZMPD.

Na naszym rynku doszło do patologii

Jan Buczek odniósł się też do aktualnej sytuacji przewoźników także w szerszej perspektywie. Zwrócił uwagę na fakt, że na naszym rynku doszło do patologii. Podmiot, który fizycznie wykonuje przewóz, musi spełnić cały szereg wymogów, w tym m.in. wymóg posiadania odpowiednich licencji i zabezpieczeń finansowych, konieczność wniesienia gwarancji w wysokości dziewięciu tysięcy euro za pierwszy samochód i kolejnych pięciu tysięcy euro za każdy następny. Musi kupić pojazd, zatrudnić wykwalifikowanego kierowcę, ponosić koszty ubezpieczeń, serwisu, podatków i opłat drogowych, a także mieć środki na bieżące funkcjonowanie. Co więcej, przewoźnik musi często finansować działalność przez wiele tygodni, ponieważ zapłatę za wykonany transport otrzymuje z dużym opóźnieniem. 

Prezes ZMPD skonfrontował tę sytuację z funkcjonowaniem na tym samym rynku podmiotów, które występują jako pośrednicy, wystawiają faktury transportowe, choć same transportu fizycznie nie realizują. – W efekcie pomiędzy zleceniodawcą a przewoźnikiem powstaje cały łańcuch pośredników – czasem jest ich kilku, a w niektórych przypadkach nawet kilkunastu. Każde kolejne ogniwo pobiera swoją marżę. W konsekwencji pieniądze wypłacane przez głównego zleceniodawcę są po drodze dzielone pomiędzy kolejnych pośredników, podczas gdy przewoźnik, który faktycznie wykonuje usługę, otrzymuje kwotę ledwie pokrywającą jego koszty, z symboliczną marżą – oburzał się prezes ZMPD. – To jest sytuacja, którą trzeba wreszcie systemowo uporządkować. Nie może być tak, że największe ryzyko gospodarcze, odpowiedzialność i koszty ponosi przedsiębiorca, który fizycznie realizuje przewóz, podczas gdy kolejne podmioty w łańcuchu zarabiają na tej usłudze bez ponoszenia porównywalnego ryzyka – dodał Jan Buczek. Podkreślił, że możemy skutecznie konkurować na europejskim rynku tylko wtedy, gdy nasza cena będzie możliwa do zaakceptowania przez zleceniodawcę. Jeżeli będziemy drożsi od przewoźników z Litwy, Czech, Rumunii czy Węgier, to oni będą realizować przewozy, a nasze samochody będą stały. 

Branża transportowa w kryzysie od kilku lat

Jan Buczek przypomniał, że branża transportowa znajduje się w kryzysie od kilku lat. W 2022 roku ówczesny rząd zaimplementował w Polsce postanowienia Pakietu Mobilności – europejskich przepisów, których jednym z celów miało być wyrównanie warunków i kosztów prowadzenia działalności transportowej. W praktyce doprowadziło to do sytuacji, w której polscy przewoźnicy znaleźli się w gronie przedsiębiorców ponoszących najwyższe koszty pracy w Europie. Do dziś nie jesteśmy w stanie w żaden sposób z tego mechanizmu wyjść.

– Obecny rząd co prawda deklaruje chęć rozwiązania tego problemu, ale jego działania mają charakter patchworkowy. Brakuje kompleksowej, długofalowej strategii dla transportu drogowego. Co więcej, Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej nie wykazuje gotowości do realnego dialogu z branżą. Trudno mówić o rozwiązywaniu problemów, jeżeli nie ma nawet woli, aby usiąść z przedsiębiorcami do stołu i rozpocząć merytoryczną rozmowę – podkreślił prezes ZMPD.

Opr. ZMPD/DWSK/PG